KİŞİLİK BOZUKLUĞU
Ayhan Aile,Sağlık,Eğitim Danışmanlık Olarak tarafımca kesinlikle danışanlarımıza reçete düzenlenmez! Tanısı Konulmuş Danışanlara Terapi Uygulanır!
Buradaki Bilgiler Tedavi Amaçlı Değildir.Bilgi Amaçlıdır. Gerekli Tanı İçin İlgili Branş Hekimi İle Tedavi Başlatılmalıdır!
Kişilik Bozukluğu nedir?
Kişilik bozukluğu, bir kişinin düşünce, duygu ve davranış kalıplarının kişilerarası ilişkilerde ve günlük yaşamda belirgin ve sürekli sorunlara yol açtığı, esneklik ve uyum yeteneğinin sınırlandığı psikiyatrik bir durumdur. Bu kalıplar genellikle kişinin yaşamı boyunca sabit kalır ve zamanla değişimi zor olabilir.
Kişilik bozukluğu diğer bir adıyla borderline hastanın sağlıksız bir düşünme, işleyiş ve davranış tarzına sahip olduğunuz bir tür zihinsel bozukluktur. Kişilik bozukluğu olan bir kişi, durumları ve insanları algılamakta veya ilişkilendirmekte zorlanır.
Kişilik bozukluğu hastanın ilişkilerinde, sosyal aktivitelerinde, iş ve okulda önemli sorunlara ve sınırlamalara neden olur.
Bazı hastalar, kişilik bozukluğunun olduğunun farkında olamayabilir, çünkü düşünme ve davranış tarzı kendilerine son derece normal gelmektedir. Bu durumda hasta karşılaştığı zorluklar veya olumsuzluklar için başkalarını suçlayabilir.
Kişilik bozuklukları genellikle genç yaşlarda veya yetişkinlik döneminde başlar. Kişilik bozukluğunun birçok türü vardır. Bazı türleri kişinin yaşının ilerlemesiyle birlikte daha az görülmeye başlayabilir.
Unutmayalım ki; Kişilik, kim olduğumuzu tanımlamamız için hayati öneme sahiptir. Yine biliyoruz ki; Tutumlar, düşünceler, davranışlar ve ruh halleri de dahil olmak üzere benzersiz özelliklerin bir karışımını ve bu özellikleri diğer insanlarla ve çevremizdeki dünyayla olan ilişkilerimizde nasıl ifade ettiğimizi içerir.
Yıllarca yapılan araştırma ve gözlemler bize göstermiştir ki; bireyin kişiliğinin bazı özellikleri miras alınır, bazıları ise yaşam olayları ve deneyimleri ile şekillendiği karşımızda durmaktadır. Belirli kişilik özelliklerinin çok katı ve esnek olmaması durumunda bir kişilik bozukluğu gelişebilir.
Normal insan ile kişilik bozukluğu olan insanları bir birinden ayırt edici en belirgin özellik; Kişilik bozukluğu olan insanlar, toplumun normal veya normal olarak gördüklerinden daha farklı bir bakış açısında sahip olurlar. Bu kişiler genel olarak zayıflık başa çıkma gibi beceriler sağlıklı ilişkilere oranla çok daha zor olur.
Kaygı bozukluğu problemi olan ve kontrol edemediğini bilenlerin aksine kişilik bozukluğu olan insanlar, genellikle bir sorun yaşadıklarının farkında değillerdir. Kontrol edecek bir şeyleri olduğuna inanmazlar. Kendilerinde bir sorun olduğuna inanmadıkları için kişilik bozukluğu olan insanlar genellikle tedaviye gerek duymazlar.
Kişilik bozuklukları, kendi grubunda yer alan şiddetli zihinsel bozuklukların arasında yaygın olandır. Kişilik bozukluğu madde kullanımı, duygu durum bozuklukları (depresyon veya bipolar bozukluklar ) ve anksiyete bozuklukları gibi diğer akıl hastalıkları ile birlikte ortaya çıkabilir.
Kişilik Bozuklukları Ne zaman Ortaya Çıkar? Kişilik bozukluklarının çoğu ergenlik döneminde, kişiliğin gelişip olgunlaştığında ortaya çıkar.
Nasıl Tespit Edilir?
Kişilik bozukluğu, genellikle klinik görüşmeler, psikolojik testler ve detaylı değerlendirmelerle tespit edilir. Uzmanlar, kişinin davranış kalıplarını, düşünce biçimlerini ve duygusal tepkilerini inceleyerek tanı koyar. Tanıda DSM-5 (Amerikan Psikiyatri Birliği Tanı ve İstatistik El Kitabı) kriterleri kullanılır.
Hangi Terapi Türleri Uygulanır?
KİŞİLİK BOZUKLUK ÇEŞİTLERİ NELERDİR?
Kişilik Bozukluğu Türleri
1. A Grubu (Garip veya Uyuşuk Kişilikler)
Güvensizlik, sürekli kuşkuculuk, başkalarının niyetlerini kötüye yorumlama. Paranoya bu bozukluğun simgesi olarak kabul edilmektedir. Paranoyak kişilik bozukluğu olan kişilerin sürekli güvensizlik duyma ve başkalarına karşı şüpheleri vardır. Başkalarının onları küçümseme, tehdit etmeye veya zarar vermeye çalıştığına inanırlar.
Sosyal ilişkilerden kaçınma, duygusal soğukluk, yalnızlığı tercih etme. Bu gruba dahil olan insanlar insanlardan uzak durur ve sosyal ilişkilere karşı ilgisizdir. Genellikle yalnız etkinlikleri tercih ederler ve nadiren güçlü duygular yaşarlar.
Garip düşünceler, alışılmışın dışında inanışlar, sosyal ilişkilerde güçlük. Bu grupta yer alan insanlar ise sıra dışı düşünme ve davranış şekli ile kendilerini belli ederler. Şizotipal kişilik bozukluğu olan insanlar garip inançlara sahip olabilir ve çoğu zaman batıl inançları vardır.
2. B Grubu (Dürtüsel veya Drama Kişilikleri)
Bu bozuklukları olan insanlar dengesiz duygulara ve çarpık bir imaja sahiptir. Ayrıca, sık sık dürtüsel davranma eğilimindedirler.
Dramatik kişilik bozukluğu aşırı duygusal, öngörülemeyen düşünce veya davranışlarla karakterize edilir. Bu bozukluklar şunları içerir:Antisosyal kişilik bozukluğu, sınırda kişilik bozukluğu, histriyonik kişilik bozukluğu ve narsisistik kişilik bozukluğunu içerir.
Kurallara uymama, empati eksikliği, suç işleme eğilimi.Bu bozukluğu olan insanlara "sosyopat" veya "psikopat" denir. Antisosyal kişilik bozukluğu başkalarına aldırış etmeme ve toplum kurallarına uymama ile ifade edilen sorumsuz ve agresif davranışlarla tanımlanır.
Bu bozukluğu olan insanlar sıklıkla ciddi suçlar işler ve davranışları için pişmanlık duymazlar.
Bu Kişilerin Özellikleri
Borderline (Sınır) Kişilik Bozukluğu:
Duyguda instabilite, yoğun ilişkiler, terk edilme korkusu, kendine zarar verme eğilimi. Bu bozukluk dengesiz ruh halleri, kötü benlik imajı, kaotik ilişkiler ve dürtüsel davranış (cinsel ilişki, madde kötüye kullanımı, aşırı harcama ve dikkatsiz davranışlar) ile tanımlanır.
Bu Kişilerin Özellikleri:
Histrionik Kişilik Bozukluğu:
Dikkat çekme isteği, dramatik davranışlar, yüzeysel duygular. Bu bozukluğu olan insanlar sığdır ve sürekli olarak duygusal bir hale bürünürler. Genellikle çok dramatik, çocukça ve aşırı duygusal tavırlar sergilerler.
Bu Kişilerin Özellikleri:
Narsisistik Kişilik Bozukluğu:
Kendini büyük görme, üstünlük hissi, başkalarının duygularını anlamama. Bu bozukluk abartılı bir üstünlük duygusu, başarı ve güç ile karakterizedir. Bununla birlikte aşırı kaygıya ve kırılgan bir özgüvene sahip olurlar. Bu bozukluğu olan insanlar çok merkezlidir, empati eksikliği eğilimindedir ve sürekli dikkat çekmeye yönelik davranışlar sergileyerek çevrelerinde hayranlık uyandırmak isterler.
Bu Kişilerin Özellikleri:
3. C Grubu (Kaygılı veya Çekingen Kişilikler)
Bu bozuklukları olan insanlar genellikle çok gergin veya korkak bir hal içindedir. Endişeli kişilik bozuklukları şunları içerir:
(Endişeli) Kişilik Bozuklukları
Bu bozuklukları olan insanlar genellikle çok gergin veya korkak bir hal içindedir. Endişeli kişilik bozuklukları genellikle sürekli olarak korku ve endişeli bir ruh haliyle karakterize edilir. Önleyici kişilik bozukluğu, bağımlı kişilik bozukluğu ve obsesif-kompulsif kişilik bozukluğu vardır.
Endişeli kişilik bozuklukları şunları içerir:
Çekingen Kişilik Bozukluğu:
Sosyal ortamlardan kaçınma, reddedilme korkusu. Bu bozukluğu olan insanlar sosyal temastan kaçınma eğilimindedir. Bu davranış, yalnız olma arzusunun bir sonucu değil, utandırılması veya sert bir şekilde yargılanması konusundaki aşırı endişeden kaynaklıdır. Reddedilme korkusuyla nedeniyle çoğu zaman birçok değerli sosyal deneyimi kaçırırlar.
Bu Kişilerin Özellikleri
Bağımlı Kişilik Bozukluğu:
Karar verme güçlüğü, başkalarına bağımlı olma, kendi ihtiyaçlarını ihmal etme. Bağımlı kişilik bozukluğunda ise çaresizlik, boyun eğme ve karar verememe gibi duyguların baskın olması nedeniyle kişinin bir güvenceye duymasına sebep olur. Bağımlı kişilik bozukluğu olan insanlar, bir bireyi çok sahiplenir ve o kişiyi memnun etmek için büyük çaba harcarlar. Pasif ve tutunma davranışları sergileme eğilimindedirler ve ayrılma korkusu yaşarlar.
Bu Kişilerin Özellikleri
Obsessif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu:
Aşırı mükemmeliyetçilik, disiplinli ve kontrolcü davranışlar, esneklik eksikliği. Bu bozukluk, kusursuz hata yapma korkusuyla mükemmeliyetçilik, kontrol ve düzen ile karakterize bir hastalıktır. Bu korku çoğu zaman karar verememe, işleri bitirme zorluğu ve ayrıntılarla meşgul olma ile sonuçlanır.
Bu Kişilerin Özellikleri
Unutmayalım ki;
Kişilik bozuklukları, hem kişinin kendisini hem de o kişiyi önemseyenlerin hayatını önemli ölçüde etkileyebilir. Kişilik bozuklukları, iş, okul veya ilişkilerde ciddi sorunlara neden olabilir.
Kişilik bozuklukları tipleri, benzerlikleri, özellikleri ve semptomları açısından üç gruba ayrılır. Kişilik bozukluğu olan birçok insanda, en az bir tane daha ek kişilik bozukluğu belirti ve semptomları vardır. Kişilik bozukluğunun bazı belirtileri ise;
Eksantrik kişilik bozukluklarında Paranoid kişilik bozukluğu, şizoid kişilik bozukluğu ve şizotipal kişilik bozukluğunu içerirler.
Kişilik bozuklukları, genellikle kişinin yaşam kalitesini ve ilişkilerini olumsuz etkileyen kalıcı davranış ve düşünce kalıplarını içerir. Doğru tanı ve tedavi ile bu kalıplar değiştirilebilir veya yönetilebilir hale getirilebilir.
Kişilik, sizi eşsiz kılan düşünce, duygu ve davranışların bir birleşimidir.
Dış dünya ile ilgili görüş, anlayış ve ilişkilerin yanı sıra kişinin kendisini nasıl gördüğüdür. Kişilik, çocukluk döneminde etkileşime girerek şekillenir.
Bazı kişilik genleri aile fertlerinden genetik aktarım aracılığıyla geçebilir. Halk arasında bu özelliklere mizaç denir.
Kişilik içinde büyüdüğünüz çevreyi, meydana gelen olayları, aile üyeleriyle ve diğer insanlarla olan ilişkileri içerir.
Kişilik bozukluklarına genetik ve çevresel etkilerin bir neden olduğu düşünülmektedir.
Genetik aktarım veya hayatı değiştiren bir olay bu hastalığa karşı savunmasız bırakabilir.
Her ne kadar kişilik bozukluklarının kesin nedeni bilinmese de, bazı faktörlerin, kişilik bozukluklarının gelişmesinde veya tetiklenmesinde rol oynadığı düşünülmektedir. Bunlar;
**DİKKAT** Kişilik stilleri ile kişilik bozuklukları arasındaki farkı anlamak oldukça önemlidir. Utangaç olan veya tek başına vakit geçirmeyi seven birine, şizoid kişilik bozukluğu tanısı konulamaz. Bu nedenle kişilik stili ile kişilik bozukluğu arasındaki farkı bilmek ve belirli alanlarda kişinin kişilik fonksiyonunun değerlendirilmesiyle belirlenebilir;
Kişilik bozukluğuna sahip kişilerdeki semptomlar tek tek araştırılır. Doktor tarafından hastanın öyküsü alınır ve fizik muayenesi gerçekleştirerek değerlendirmesi yapılır. Kişilik bozukluklarını teşhis etmek için özellikle yapılan bir laboratuvar testi bulunmamaktadır.
Burada karar doktora ait olup; doktor tarafından şüphelenilen fiziki bir durum mevcutsa MR, Bilgisayarlı tomografi, kan alkol veya uyuşturucu testi gibi çeşitli testler isteyebilmektedir.
Unutmayalım ki; Zihinsel hastalıkların erken teşhis edilmesi ve tedaviye erken başlanması hastalığın seyri açısından oldukça önemlidir.
Her kişilik bozukluğunun kendine özgü tanısal kriterleri vardır. Genellikle kişilik bozukluğunun teşhisinde, en az diğer iki semptomunda görülmesi gereklidir. Bunlar;
Kişilik bozukluğu olan kişiler hastalığının farkında olmadıkları için kendi başlarına tedavi yolu aramazlar ve sonuç olarak hastaların birçoğu tedavi edilmez. Tedavi almama nedenlerinden biri de, kişilik bozukluğu olan birçok insanın, aynı zamanda hayatlarına normal şekilde devam edebilmesidir.
Kişilik bozukluklarının çoğu, geç teşhis edilmesi sebebiyle uzun süredir devam etmektedir bu tip hastaların tedavisi çok zordur. Bununla birlikte tedavi edilen birçok kişilik bozukluğuna sahip hastalarda, rahatsız edici semptomların hafiflediği görülmektedir.
Tedavi kişilik bozukluğunun türüne bağlı olarak değişebilir, ancak psikoterapi (danışmanlık) tedavinin ana unsurudur. Bazı durumlarda, ortaya çıkabilecek aşırı atakları tedavi etmek için ilaç kullanılabilir. Kullanılabilecek ilaçlar arasında antidepresanlar, anti-psikotikler, anksiyolitikler, dengeleyici ve atakları önleyici ilaçlar kullanılır.
Psikoterapi tedavisinde, hatalı düşünce kalıplarının değerlendirilmesi, yeni düşünce ve davranış kalıplarının öğrenilmesi amaçlanmaktadır. Terapi aynı zamanda başa çıkma ve kişiler arasındaki ilişki becerilerini geliştirmeyi amaçlar.
Kişilik bozukluğunun tedavi edilmemesi durumunda durumun kötüye gidebileceği göz ardı edilmemelidir. Kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler ilerleyen dönemlerinde alkol ya da uyuşturucu kullanabilir, şiddete meyilli olabilir, hastaneye yatırılabilir, kendine veya çevresindeki insanlara zarar verebilir.
Eğer, aileniz veya çevrenizden birinde kişilik bozukluğu varsa, en etkili şekilde nasıl destek ve teşvik sağlayabileceğinizi öğrenmek için bir danışmana başvurup danışıp destek alabilirsiniz.
Ayhan Aile, Sağlık, Eğitim Danışmanlık Olarak Danışanlarımızda Nasıl Bir Süreç Yönetiyoruz?
Biz, kişilik bozukluğu yaşayan bireylerle şu adımlarla bir süreç yönetimi gerçekleştiriyoruz:
Kişilik Bozukluğu Süreç Yönetimi Planı - Ayhan Aile, Sağlık, Eğitim Danışmanlık
1. Başlangıç ve Değerlendirme Aşaması
2. Bireysel ve Aile Destek Programları
3. İzleme ve Gelişim Takibi
4. Eğitim ve Bilgilendirme Çalışmaları
5. Destek ve Rehberlik Hizmetleri
İletişim ve Randevu
Dilerseniz, bu süreçlerin her aşamasında sizinle yakın iletişim kurarak, ihtiyaçlara göre uyarlamalar yapabiliriz.
İletişim bilgilerimizi paylaşarak, ilk görüşme ve değerlendirme için randevu alabilirsiniz.
KAYNAKLAR:
1-Amerikan Psikiyatri Derneği. (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (5. baskı). Arlington, VA: Amerikan Psikiyatri Yayınları.
2-Millon, T. ve Davis, R. (1996). Kişilik Bozuklukları: DSM-IV ve Ötesi. New York: John Wiley & Sons.
3-Freud, S. (1923). Ego ve İd. Londra: Hogarth Press.
4-Kernberg, O. F. (1975). Sınırda Kişilik Bozuklukları ve Patolojik Narsisizm. New York: Jason Aronson